Chiny mierzą się z bezprecedensowym kryzysem demograficznym, który zdefiniuje przyszłość tego kraju i globalnej gospodarki. Spadek populacji, po raz pierwszy od ponad sześciu dekad, oraz rekordowo wysoka liczba zgonów w 2025 roku stanowią alarmujące sygnały. Co stoi za tym zjawiskiem i jakie konsekwencje niesie ze sobą ta sytuacja? Artykuł ten, oparty na danych Narodowego Biura Statystycznego Chin i analizach ONZ, przedstawia szczegółowy obraz problemu.
Spadek Populacji: Fakty i Liczby
W 2025 roku populacja Chin skurczyła się o 3,39 miliona osób, osiągając 1,405 miliarda mieszkańców. To historyczny moment, ponieważ jest to pierwszy spadek populacji odnotowany od 1961 roku. Co więcej, liczba urodzeń w zeszłym roku wyniosła jedynie 7,92 miliona, podczas gdy liczba zgonów sięgnęła rekordowych 11,31 miliona. Te dane jasno wskazują na poważny problem z niską dzietnością i starzejącym się społeczeństwem.
Wskaźnik dzietności w Chinach spadł do poziomu jednego dziecka na kobietę, co jest znacznie poniżej progu stabilizacji populacji. Ten trend jest wynikiem wielu czynników, w tym wysokich kosztów wychowania dzieci, presji zawodowej na kobiety oraz zmian w wartościach społecznych. Co istotne, sytuacja ta jest szczególnie widoczna w miastach, gdzie koszty życia są znacznie wyższe.
Polityka Jednego Dziecka i Jej Dziedzictwo
Polityka jednego dziecka, wprowadzona w 1979 roku i utrzymywana przez 37 lat, miała ogromny wpływ na strukturę demograficzną Chin. Choć jej celem było spowolnienie wzrostu populacji, doprowadziła do szeregu negatywnych konsekwencji, w tym do nierównowagi płciowej i starzenia się społeczeństwa. Co więcej, polityka ta stworzyła pokolenie tzw. “małych cesarzy”, którzy byli wychowywani w nadmiernej opiece i często mają trudności z samodzielnością.
W 2016 roku władze Chin zniosły politykę jednego dziecka, zezwalając parom na posiadanie dwojga dzieci. Jednak ta zmiana nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. W 2021 roku wprowadzono politykę zezwalającą na posiadanie trojga dzieci, ale i to nie odwróciło negatywnego trendu. Co pokazuje, że problem nie leży jedynie w ograniczeniach prawnych, ale w głębszych czynnikach społeczno-ekonomicznych.
Wzrost Liczby Zgonów: Przyczyny i Konsekwencje
Rok 2024 przyniósł spadek liczby małżeństw w Chinach, co dodatkowo pogłębiło kryzys demograficzny. Co więcej, 2025 rok charakteryzuje się rekordowo wysoką liczbą zgonów, najwyższą od 1968 roku. Ten wzrost liczby zgonów jest związany ze starzeniem się społeczeństwa i rosnącą liczbą osób powyżej 60. roku życia. Obecnie osoby powyżej 60. roku życia stanowią 23% populacji Chin, a prognozy wskazują, że w 2035 roku będzie to już 400 milionów osób.
Starzenie się społeczeństwa stwarza ogromne wyzwania dla systemu emerytalnego Chin. Rosnąca liczba emerytów i malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym prowadzi do obciążenia systemu i potencjalnych problemów z wypłatą świadczeń. Co więcej, kurczące się zasoby siły roboczej mogą negatywnie wpłynąć na wzrost gospodarczy i konkurencyjność Chin na arenie międzynarodowej.
Indie Przejmują Palmę Pierwszeństwa
W 2023 roku Indie wyprzedziły Chiny i stały się najludniejszym krajem świata. Ten fakt symbolizuje zmieniający się układ sił demograficznych na świecie. Co istotne, Indie mają znacznie młodszą populację niż Chiny, co daje im potencjał do szybszego wzrostu gospodarczego. Jednak Indie również borykają się z wyzwaniami demograficznymi, takimi jak nierówności społeczne i brak dostępu do edukacji.
Przejście miana najludniejszego kraju na Indie jest ważnym momentem w historii globalnej demografii. Co więcej, ten fakt podkreśla potrzebę inwestycji w edukację, opiekę zdrowotną i infrastrukturę w obu krajach, aby zapewnić zrównoważony rozwój i poprawę jakości życia.
Strategie Wsparcia Demograficznego: Czy Są Skuteczne?
Władze Chin podjęły szereg działań mających na celu poprawę sytuacji demograficznej. W 2023 roku ogłoszono strategię wsparcia demograficznego o wartości 180 miliardów juanów (25 miliardów USD), która obejmuje m.in. dopłaty do opieki nad dziećmi, ulgi podatkowe dla rodzin z dziećmi oraz poprawę dostępu do usług medycznych. Co więcej, planowane jest wprowadzenie refundacji kosztów medycznych związanych z leczeniem niepłodności w 2026 roku.
Jednak skuteczność tych programów jest wciąż niepewna. Co pokazuje doświadczenie innych krajów, samo wsparcie finansowe nie wystarczy, aby przekonać ludzi do posiadania większej liczby dzieci. Potrzebne są kompleksowe działania, które obejmują poprawę warunków pracy, zwiększenie równości płci oraz zmianę społecznych norm.
Krzysztof Pawliszak, demograf, zwraca uwagę na to, że kryzys demograficzny w Chinach jest wynikiem długotrwałych procesów i nie ma łatwych rozwiązań. Co więcej, podkreśla, że Chiny muszą znaleźć własną drogę do rozwiązania tego problemu, uwzględniając specyfikę swojej kultury i gospodarki.
Kryzys demograficzny w Chinach to złożony problem, który wymaga kompleksowego podejścia. Co czeka nas w przyszłości? Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, czy władze Chin będą w stanie skutecznie wdrożyć strategie wsparcia demograficznego i przekonać swoich obywateli do posiadania większej liczby dzieci. Co więcej, przyszłość Chin będzie zależeć od ich zdolności do adaptacji do zmieniającej się struktury demograficznej i wykorzystania potencjału młodszej populacji Indii.
