Iran doświadcza fali protestów, które rozprzestrzeniły się poza największe miasta, a ich skutkiem są ofiary śmiertelne. Sytuacja, która rozpoczęła się 6 grudnia 2025 roku, szybko eskaluje, a władze podejmują kroki mające na celu stłumienie demonstracji i ograniczenie mobilizacji społecznej.
Geneza Protestów i Pierwsze Ofiary
Pierwsze doniesienia o protestach pojawiły się 6 grudnia 2025 roku, początkowo koncentrując się w Teheranie i okolicznych miastach. Przyczyny demonstracji są złożone, obejmują niezadowolenie społeczne związane z sytuacją ekonomiczną, ograniczeniami wolności obywatelskich oraz polityką wewnętrzną i zagraniczną reżimu. Agencja AFP, powołując się na lokalne media, poinformowała o pierwszych ofiarach śmiertelnych wśród protestujących.
Pół-oficjalna agencja informacyjna Fars podała, że trzech protestujących zginęło, a siedemnaście zostało rannych podczas ataku na posterunek policji w zachodniej prowincji Lorestan. Według relacji, demonstranci wtargnęli do komendy policji, co doprowadziło do starć i podpalenia kilku radiowozów. Organizacje praw człowieka, w tym Hengaw, potwierdziły doniesienia o ofiarach śmiertelnych w innych miejscach, jednak Reuters nie był w stanie natychmiast zweryfikować tych informacji. Iran stoi w obliczu poważnego kryzysu wewnętrznego.
Aresztowania i Reakcja Władz
Władze irańskie zareagowały na protesty serią aresztowań. Telewizja państwowa poinformowała o zatrzymaniu siedmiu osób, w tym pięciu określonych jako monarchiści i dwóch powiązanych z grupami działającymi w Europie. Agencja Tasnim poinformowała o zatrzymaniu trzydziestu osób w Teheranie, oskarżonych o “zakłócanie porządku publicznego”. Według agencji, zatrzymani próbowali “wywołać niepewność” w dzielnicy Malard na zachodzie Teheranu.
Iran, w odpowiedzi na narastające protesty, zdecydował się na ogłoszenie dnia wolnego od pracy w większości kraju w środę, 8 grudnia 2025 roku. Oficjalnym powodem podano niską temperaturę, jednak wielu obserwatorów uważa, że celem było usunięcie ludzi ze stolicy, biorąc pod uwagę, że irański weekend przypada na czwartek i piątek, a sobota jest dniem urodzin imama Alego.
Rozprzestrzenianie się Protestów na Prowincje
Pomimo prób ograniczenia mobilizacji w Teheranie, protesty zaczęły rozprzestrzeniać się na prowincje. Agencja AP poinformowała, że demonstracje dochodzą do miejsc, w których wcześniej nie były obserwowane. Ofiary śmiertelne mogą oznaczać początek bardziej zdecydowanej reakcji irańskiej teokracji na protesty.
Z nagrań wideo otrzymanych przez opozycyjny, emigracyjny portal Iran International, wynika, że do demonstracji doszło również w świętym irańskim mieście Kom. Protestujący skandowali hasła wymierzone w rządzącą od 1979 roku teokrację oraz wyrażali poparcie dla obalonej przez islamską rewolucję dynastii Pahlawi. Kom jest jednym z najważniejszych szyickich ośrodków religijnych w Iranie i kluczowym bastionem politycznym Republiki Islamskiej. Iran znajduje się w punkcie krytycznym.
Ataki na Infrastrukturę i Odpowiedź Sił Bezpieczeństwa
W kilku miejscach doszło do ataków na infrastrukturę państwową. Agencja informacyjna Mehr News Agency poinformowała, że w mieście Junkan, położonym w zachodniej prowincji Czahar Mahal wa Bachtijari, podpalono biuro przywódcy piątkowych modlitw. W Nurabad, w prowincji Lorestan, siły bezpieczeństwa otworzyły ogień do protestujących.
Władze, w odpowiedzi na eskalację przemocy, podjęły kroki mające na celu ograniczenie dostępu do informacji i utrudnienie organizacji protestów. Nakazano części wyższych uczelni zamknięcie kampusów i prowadzenie do końca semestru zajęć online. Według analiz Instytutu Studiów nad Wojną (ISW), celem tych działań było uniemożliwienie studentom organizowania się i uczestniczenia w demonstracjach. Iran próbuje kontrolować sytuację, ale protesty wymykają się spod kontroli.
Mobilizacja Studencka i Zwolnienia Aresztowanych
30 grudnia 2025 roku w protestach wzięli udział studenci z co najmniej 10 uczelni. Władze zwolniły z aresztów pięciu studentów Uniwersytetu Teherańskiego i Uniwersytetu Technologicznego Sharif, którzy zostali aresztowani dwa dni wcześniej za udział w demonstracjach.
Ministerstwo Nauki, Badań i Technologii zwolniło w środę “kierowników ds. bezpieczeństwa” z kilku teherańskich uniwersytetów w związku z “przeoczeniami” w zabezpieczeniu kampusów. Decyzja ta może być interpretowana jako próba uspokojenia nastrojów społecznych i pokazania, że władze reagują na krytykę. Iran stoi przed wyzwaniem przywrócenia stabilności.
Konsekwencje i Perspektywy
Eskalacja protestów w Iranie rodzi poważne konsekwencje zarówno dla sytuacji wewnętrznej, jak i dla polityki zagranicznej kraju. Dalsze ofiary śmiertelne i represje mogą doprowadzić do radykalizacji protestów i pogłębienia niezadowolenia społecznego.
Sytuacja jest monitorowana przez społeczność międzynarodową, a wiele państw wyraziło zaniepokojenie przemocą wobec protestujących i ograniczeniem wolności obywatelskich. Przyszłość Iranu pozostaje niepewna, a dalszy rozwój wydarzeń będzie zależał od reakcji władz na protesty oraz od zdolności społeczeństwa do organizacji i wyrażania swoich postulatów. Iran znajduje się na rozdrożu.
Iran, w obliczu wewnętrznych napięć, musi znaleźć sposób na dialog z własnym społeczeństwem. Brak reakcji na postulaty protestujących może doprowadzić do dalszej destabilizacji kraju i pogorszenia sytuacji humanitarnej.
