Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, J.D. Vance, złożył wizytę w Armenii w sierpniu 2025 roku, mającą na celu wzmocnienie nowo zawartego porozumienia pokojowego między Armenią a Azerbejdżanem. Wizyta ta jest ściśle powiązana z promowaniem ambitnego projektu infrastrukturalnego, znanego jako Szlak Trumpa (TRIPP), który ma na celu przekształcenie szlaków handlowych i energetycznych w regionie Kaukazu Południowego. Ta inicjatywa, choć obiecująca, spotyka się z oporem ze strony Iranu, który obawia się negatywnego wpływu na bezpieczeństwo regionalne.
Kontekst Konfliktu i Nowe Porozumienie
Konflikt o Górski Karabach, trwający od końca lat 80. XX wieku, stanowił przez dekady źródło napięć i niestabilności w regionie. Podpisanie deklaracji pokojowej w sierpniu 2025 roku, choć krokiem w dobrym kierunku, jest wynikiem długotrwałych negocjacji i intensywnych działań dyplomatycznych. Wzmocnienie pozycji Stanów Zjednoczonych w regionie, kosztem wpływów Rosji, jest bezpośrednim skutkiem tego porozumienia. Jak zauważył Joshua Kucera, ekspert ds. regionu, „W regionie takim, jak Kaukaz nawet nieco uwagi ze strony Stanów Zjednoczonych może mieć znaczący wpływ”.
Wizyta wiceprezydenta Vance jest sygnałem zaangażowania Waszyngtonu w stabilizację Kaukazu Południowego i wsparcie dla procesu pokojowego. Stany Zjednoczone dążą do zwiększenia swoich wpływów w regionie, kształtując handel, energetykę i ogólną dynamikę polityczną. Realizacja Szlaku Trumpa jest kluczowym elementem tej strategii, mającym na celu stworzenie alternatywnego szlaku transportowego, omijającego Rosję i Iran.
Szlak Trumpa (TRIPP): Projekt i Kontrowersje
Szlak Trumpa (TRIPP) to projekt infrastrukturalny o długości około 760 km, który ma połączyć Morze Czarne z Morzem Kaspijskim, a następnie z Morzem Śródziemnym. Kluczowym elementem tego projektu jest połączenie kolejowe przez Armenię, Azerbejdżan i Turcję. Projekt ten ma potencjał do znacznego zwiększenia przepustowości transportowej w regionie i stworzenia nowych możliwości handlowych. Szlak ma również obejmować odcinek o długości 44 km przez Nachiczewańską Republikę Autonomiczną oraz odcinek o długości 30 km w Armenii.
Jednakże, realizacja TRIPP spotyka się z silnym sprzeciwem ze strony Iranu. Ali Akbar Welajati, doradca Najwyższego Przywódcy Iranu, Ajatollaha Ali Chamenei, wyraził obawy dotyczące potencjalnego zagrożenia dla bezpieczeństwa regionalnego. „Wprowadzenie w życie tego spiskowego planu stanowiłoby zagrożenie dla bezpieczeństwa Południowego Kaukazu, a Iran podkreśla, że z Rosją lub bez niej będzie działał na rzecz zagwarantowania bezpieczeństwa Południowego Kaukazu” – oświadczył Welajati w sierpniu ub.r. Te obawy wynikają z przekonania, że TRIPP może osłabić pozycję Iranu w regionie i umożliwić ominięcie jego terytorium w handlu z Europą.
Wpływ na Regionalną Dynamikę i Pozycję Rosji
Wzmocnienie pozycji Stanów Zjednoczonych w Kaukazie Południowym ma bezpośredni wpływ na osłabienie wpływów Rosji w regionie. Rosja, tradycyjnie dominująca siła w Azji Środkowej i Kaukazie, obserwuje utratę swoich wpływów na rzecz Chin i Unii Europejskiej. Realizacja TRIPP, omijająca terytorium Rosji, dodatkowo pogłębi tę tendencję. Elektrownia jądrowa w Mecamor, zbudowana w konstrukcji rosyjskiej, stanowi kolejny element rosyjskiej obecności w regionie, który może być kwestionowany w przyszłości.
Wizyta wiceprezydenta Vance i promowanie TRIPP są postrzegane jako element szerszej strategii Stanów Zjednoczonych, mającej na celu ograniczenie wpływów Rosji i Iranu w regionie. USA dążą do stworzenia stabilnego i prosperującego Kaukazu Południowego, który będzie sprzyjał amerykańskim interesom gospodarczym i politycznym. Jednakże, sukces tej strategii zależy od zdolności do załagodzenia obaw Iranu i zapewnienia, że TRIPP nie doprowadzi do eskalacji napięć w regionie.
Analiza Finansowa i Potencjalne Korzyści Ekonomiczne
Realizacja Szlaku Trumpa wymaga znacznych inwestycji w infrastrukturę kolejową i drogową. Szacunkowe koszty projektu nie zostały jeszcze oficjalnie opublikowane, jednakże, eksperci przewidują, że mogą sięgać miliardów dolarów. Finansowanie projektu będzie prawdopodobnie pochodzić z różnych źródeł, w tym z inwestycji prywatnych, funduszy międzynarodowych i pomocy rządowej. Potencjalne korzyści ekonomiczne dla Armenii i Azerbejdżanu są znaczne, obejmując zwiększenie handlu, tworzenie nowych miejsc pracy i rozwój gospodarczy.
Wzrost przepustowości transportowej w regionie może również przyciągnąć inwestycje zagraniczne i przyczynić się do modernizacji infrastruktury. Szlak Trumpa może stać się kluczowym elementem Nownego Jedwabnego Szlaku, łączącego Azję z Europą. Jednakże, sukces projektu zależy od zapewnienia bezpieczeństwa szlaku transportowego i rozwiązania problemów związanych z infrastrukturą graniczną i celną.
Przyszłość Kaukazu Południowego i Rola Stanów Zjednoczonych
Wizyta wiceprezydenta Vance w Armenii stanowi ważny krok w kierunku stabilizacji Kaukazu Południowego i wzmocnienia pozycji Stanów Zjednoczonych w regionie. Realizacja Szlaku Trumpa, choć kontrowersyjna, ma potencjał do przekształcenia układu handlowego i energetycznego w regionie. Jednakże, sukces tej inicjatywy zależy od zdolności do załagodzenia obaw Iranu i zapewnienia, że projekt nie doprowadzi do eskalacji napięć.
Stany Zjednoczone będą kontynuować swoje zaangażowanie w regionie, wspierając proces pokojowy i promując współpracę gospodarczą. W przyszłości, kluczowe będzie znalezienie kompromisu między interesami różnych państw i zapewnienie, że Kaukaz Południowy stanie się regionem stabilnym, prosperującym i bezpiecznym. Wzrost znaczenia USA w regionie jest bezpośrednim skutkiem zmieniającej się dynamiki geopolitycznej i dążenia do dywersyfikacji szlaków handlowych.
