Likwidacja kopalni Wujek w Katowicach nabiera realnych kształtów. Polska Grupa Górnicza (PGG) i samorząd Katowic zawarły porozumienie dotyczące przekazania miastu 29 obiektów powierzchniowych oraz infrastruktury dołowej legendarnego zakładu. Podpisanie porozumienia, sfinalizowane 31 grudnia 2025 roku, stanowi kluczowy krok w procesie transformacji obszaru po kopalni i jego rewitalizacji.
Historia i kontekst likwidacji kopalni Wujek
Kopalnia Wujek posiada ponad stuletnią tradycję wydobywczą. W 2021 roku połączono ją z kopalnią Murcki-Staszic, tworząc kopalnię zespoloną Staszic-Wujek. Wydobycie w ruchu Wujek zostało oficjalnie zakończone w tym samym roku. Obecnie, zgodnie z znowelizowaną ustawą górniczą, PGG prowadzi proces likwidacji kopalni własnymi siłami. Teren kopalni, przylegający do centrum Katowic, oddzielony jest od niego autostradą A4, co stwarza unikalne możliwości urbanistyczne.
W czerwcu 2025 roku podpisano list intencyjny pomiędzy PGG, miastem Katowice, Województwem Śląskim oraz Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią, dotyczący zagospodarowania, rewitalizacji i stworzenia nowych funkcji dla terenu kopalni Wujek. Najnowsze porozumienie z 31 grudnia 2025 roku jest bezpośrednią konsekwencją tych wcześniejszych ustaleń. Likwidacja kopalni Wujek jest postrzegana jako szansa na odrodzenie tej części miasta.
Szczegóły przekazania aktywów i infrastruktury
Przekazane miastu Katowice obiekty obejmują kluczowe elementy infrastruktury powierzchniowej, w tym wieże szybowe szybów Krakus, Lechia i Wentylacyjnego I. Dodatkowo, do Katowic trafią budynki takie jak łaźnia pracownicza, kuźnia, maszynownia wyciągowa, markownia, nowa lampiarnia, magazyn, sortownia, warsztaty, rozdzielnia elektryczna, pompownia oraz stacja uzdatniania wody. Łączna wartość przekazywanych aktywów nie została jeszcze oficjalnie oszacowana.
Ponadto, porozumienie obejmuje przekazanie infrastruktury dołowej, w tym szybów Lechia i Wentylacyjnego I oraz wyrobisk dołowych na poziomie 370 metrów o łącznej długości prawie 4 kilometrów. Likwidacja infrastruktury dołowej wymaga szczegółowego planowania i uwzględnienia aspektów bezpieczeństwa oraz ochrony środowiska. PGG zobowiązała się do współpracy z Katowicami w celu opracowania szczegółowych umów i sposobów przekazania obiektów.
Znaczenie historyczne i społeczne kopalni Wujek
Kopalnia Wujek ma ogromne znaczenie symboliczne dla Katowic i całego Śląska. W grudniu 1981 roku, w pierwszych dniach stanu wojennego, górnicy kopalni Wujek rozpoczęli strajk, który został brutalnie stłumiony przez ZOMO. Dziewięciu górników zginęło w wyniku interwencji służb porządkowych. Pamięć o tych wydarzeniach jest pielęgnowana przez Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, które działa w dawnych budynkach kopalni. Likwidacja kopalni musi uwzględniać szacunek dla tej tragicznej historii.
Prezes PGG, Łukasz Deja, podkreślił, że porozumienie jest kolejnym krokiem w procesie odpowiedzialnej transformacji i ochrony dziedzictwa górniczego. „Teren kopalni Wujek to miejsce symbol – o wyjątkowym znaczeniu historycznym, społecznym i kulturowym. Mając na uwadze pamięć i historię tego miejsca, chcemy zabezpieczyć i zachować kopalnianą infrastrukturę, by mogła być wykorzystana na inne cele” – powiedział Deja. Prezydent Katowic, Marcin Krupa, dodał, że kopalnia Wujek jest „symbolem śląskiej tożsamości i ważnym punktem najnowszej historii Polski”.
Konkurs na koncepcję urbanistyczną i przyszłość terenu
W połowie grudnia 2025 roku samorząd Katowic ogłosił konkurs na opracowanie koncepcji urbanistycznej ponownego zagospodarowania 100 hektarów terenów po kopalni i wokół niej. Obszar konkursu ograniczony jest od południa i zachodu torami kolejowymi, od wschodu ulicami Ligocką i Mikołowską, a od północy autostradą A4. Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w konkursie upłynął 14 stycznia 2026 roku, a prace konkursowe należy złożyć do 2 marca 2026 roku. Likwidacja kopalni Wujek otwiera przed Katowicami szansę na stworzenie nowoczesnej i atrakcyjnej przestrzeni miejskiej.
Celem konkursu jest wyłonienie najlepszej koncepcji, która uwzględni zarówno zachowanie historycznej infrastruktury kopalni, jak i stworzenie nowych funkcji, które odpowiadają potrzebom mieszkańców. Oczekuje się, że nowa przestrzeń miejska będzie integrować funkcje mieszkaniowe, usługowe, rekreacyjne i kulturalne. Likwidacja kopalni Wujek to proces długotrwały i wymagający zaangażowania wielu stron.
Przyszłość terenu kopalni Wujek jest ściśle związana z procesem transformacji energetycznej i gospodarczej regionu. Rewitalizacja obszaru po kopalni może przyczynić się do stworzenia nowych miejsc pracy i poprawy jakości życia mieszkańców Katowic. Likwidacja kopalni Wujek jest elementem szerszej strategii rozwoju miasta i regionu.
Proces likwidacji kopalni Wujek jest monitorowany przez odpowiednie organy nadzoru, w tym Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska. PGG zobowiązała się do przestrzegania wszystkich obowiązujących przepisów prawa i standardów środowiskowych. Konieczne jest zapewnienie bezpieczeństwa i minimalizacja negatywnego wpływu na środowisko naturalne.
Podsumowując, przekazanie aktywów kopalni Wujek miastu Katowice stanowi istotny krok w procesie likwidacji zakładu i jego rewitalizacji. Porozumienie pomiędzy PGG a samorządem Katowic otwiera nowe możliwości rozwoju dla miasta i regionu. Przyszłość terenu kopalni Wujek zależy od efektywnej współpracy wszystkich zainteresowanych stron i uwzględnienia zarówno aspektów historycznych, społecznych, jak i ekonomicznych.
