Naukowcy z niemieckiego zespołu CritMET bije na alarm – Morze Bałtyckie i Północne są coraz bardziej narażone na zanieczyszczenie środkami kontrastowymi wykorzystywanymi w diagnostyce medycznej. Raport opublikowany 6 grudnia 2025 roku w Hamburgu, wskazuje na rosnące stężenie gadolinu, pierwiastka ziem rzadkich obecnego w tych substancjach, który stanowi poważne zagrożenie dla ekosystemu morskiego. Problem dotyczy również polskich rzek, takich jak Wisła i Odra, które transportują te toksyczne związki do Bałtyku.
Źródło problemu: Środki kontrastowe i ich podróż do Bałtyku
Środki kontrastowe, zawierające gadolin, są powszechnie stosowane w badaniach obrazowych, takich jak tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MR) i ultrasonografia (USG). Ich zadaniem jest poprawa widoczności tkanek i narządów, co ułatwia diagnozowanie chorób. Jednak po podaniu pacjentowi, znaczna część tych substancji jest wydalana z organizmu z moczem i kałem. Te wydalone substancje trafiają do kanalizacji, a następnie do oczyszczalni ścieków.
Niestety, nawet najnowocześniejsze oczyszczalnie ścieków nie są w stanie skutecznie usunąć gadolinu z wody. W konsekwencji, gadolin przedostaje się do rzek, a stamtąd do Morza Bałtyckiego i Północnego. Badacze z CritMET podkreślają, że proces ten prowadzi do “powszechnego zanieczyszczenia”, które może mieć długotrwałe i poważne konsekwencje dla środowiska. Według danych zespołu, ilość gadolinu wykrywana w wodach Bałtyku wzrosła o 15% w ciągu ostatnich pięciu lat.
Dlaczego gadolin jest toksyczny dla środowiska?
Gadolin, mimo że stosowany w medycynie, jest pierwiastkiem ziem rzadkich o udowodnionej toksyczności dla organizmów wodnych. Badania laboratoryjne wykazały, że gadolin może zakłócać procesy metaboliczne u ryb, bezkręgowców i roślin wodnych. Może również wpływać na ich rozwój, reprodukcję i odporność na choroby. Długotrwałe narażenie na gadolin może prowadzić do kumulacji tego pierwiastka w tkankach organizmów, co z kolei może stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi, którzy spożywają zanieczyszczone ryby i owoce morza.
Prof. Michael Bau, twórca raportu CritMET, ostrzega: “Substancje chemiczne nie mają miejsca w wodzie, zwłaszcza wodzie pitnej”. Jego zespół podkreśla, że obecność gadolinu w wodzie pitnej, nawet w niewielkich stężeniach, może stanowić potencjalne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Chociaż obecne stężenia gadolinu w Bałtyku nie przekraczają jeszcze poziomów alarmowych, naukowcy przewidują, że sytuacja będzie się pogarszać, jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania.
Skutki zanieczyszczenia: Co nas czeka?
Zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego gadolinem może mieć szereg negatywnych skutków dla ekosystemu morskiego. Po pierwsze, może prowadzić do zmniejszenia bioróżnorodności, czyli różnorodności gatunków roślin i zwierząt. Po drugie, może zakłócić funkcjonowanie łańcucha pokarmowego, co może mieć wpływ na populacje ryb i innych organizmów morskich. Po trzecie, może negatywnie wpłynąć na jakość wody, co może utrudnić rekreację i turystykę.
Ponadto, zanieczyszczenie gadolinem może mieć również konsekwencje ekonomiczne. Spadek populacji ryb może prowadzić do zmniejszenia połowów i strat dla rybaków. Pogorszenie jakości wody może zniechęcić turystów i zmniejszyć dochody z turystyki. Konieczność oczyszczania wody pitnej z gadolinu może generować dodatkowe koszty dla samorządów i przedsiębiorstw wodociągowych.
Co można zrobić? Poszukiwanie rozwiązań
Naukowcy z CritMET podkreślają, że konieczne jest podjęcie działań na kilku poziomach, aby ograniczyć zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego gadolinem. Po pierwsze, należy opracować nowe, bardziej ekologiczne środki kontrastowe, które nie zawierają gadolinu lub zawierają go w mniejszych ilościach. Po drugie, należy udoskonalić technologie oczyszczania ścieków, aby umożliwić skuteczniejsze usuwanie gadolinu z wody. Po trzecie, należy zwiększyć świadomość społeczną na temat problemu zanieczyszczenia gadolinem i zachęcać do odpowiedzialnego korzystania ze środków kontrastowych.
Ważne jest również, aby lekarze rozważali alternatywne metody diagnostyczne, które nie wymagają stosowania środków kontrastowych, jeśli to możliwe. Ponadto, pacjenci powinni być informowani o ryzyku związanym ze stosowaniem środków kontrastowych i zachęcani do zadawania pytań lekarzowi na temat alternatywnych opcji. Konieczne jest również prowadzenie dalszych badań naukowych, aby lepiej zrozumieć wpływ gadolinu na środowisko i zdrowie ludzi.
Toksyczne skutki dla przyszłych pokoleń
Zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego gadolinem to problem, który dotyczy nas wszystkich. Jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania, skutki tego zanieczyszczenia mogą być odczuwalne przez wiele lat. Dlatego tak ważne jest, abyśmy wszyscy – naukowcy, lekarze, politycy i obywatele – podjęli wspólny wysiłek, aby chronić nasze środowisko i zapewnić zdrową przyszłość dla przyszłych pokoleń. Należy pamiętać, że ochrona środowiska to nie tylko obowiązek, ale również inwestycja w nasze zdrowie i dobrobyt.
Warto również zwrócić uwagę na inne źródła zanieczyszczeń Morza Bałtyckiego, takie jak odpady przemysłowe, ścieki komunalne i nawozy sztuczne. Kompleksowe podejście do ochrony środowiska, uwzględniające wszystkie źródła zanieczyszczeń, jest kluczowe dla zapewnienia zdrowia ekosystemu morskiego.
