5 lutego 2024 roku marks of a significant turning point in international security, as the New START treaty, the last remaining arms control agreement between the United States and Russia, officially expired. Ten fakt budzi poważne obawy o przyszłość globalnej stabilności i potencjalny wzrost ryzyka konfliktu nuklearnego. Traktat, podpisany w 2010 roku przez prezydenta Baracka Obamę i ówczesnego prezydenta Dmitrija Miedwiediewa, ustanawiał limity dla strategicznych broni ofensywnych, ograniczając liczbę rozmieszczonych głowic jądrowych do 1550 oraz wyrzutni i bombowców do 700. Wygaśnięcie tego porozumienia, po zawieszeniu udziału Rosji w 2023 roku, pozostawia świat bez formalnych ograniczeń w zakresie arsenałów nuklearnych dwóch największych mocarstw.
Historia i Kontekst Traktatu Nowy START
Traktat Nowy START, będący kontynuacją wcześniejszych porozumień o kontroli zbrojeń, wszedł w życie w 2011 roku. Jego celem było ograniczenie strategicznych broni ofensywnych, zapewnienie przewidywalności w relacjach między USA i Rosją oraz zmniejszenie ryzyka przypadkowej eskalacji konfliktu. Przez lata funkcjonowania, traktat podlegał weryfikacji i inspekcjom, co pozwalało na monitorowanie przestrzegania jego postanowień. Jak zauważył Gen. Stanisław Koziej, “Obowiązujący traktat zawsze nakłada realne obowiązki, nieprzestrzeganie zasad jest odnotowane, mocarstwo musi się z tego tłumaczyć”. Jednak w ostatnich latach, w związku z pogorszeniem relacji między USA i Rosją, a także z rosnącymi ambicjami nuklearnymi innych państw, przyszłość traktatu stała się niepewna.
W 2023 roku Rosja zawiesiła swój udział w traktacie, argumentując to naruszeniami jego postanowień przez USA i wspieraniem Ukrainy. Strona amerykańska odrzuciła te zarzuty, podkreślając, że Rosja sama narusza traktat, nie dopuszczając do inspekcji swoich obiektów nuklearnych. Próby negocjacji w sprawie przedłużenia traktatu lub zawarcia nowego porozumienia nie przyniosły rezultatu, co doprowadziło do jego wygaśnięcia 5 lutego 2024 roku. Brak porozumienia w sprawie kontroli zbrojeń nuklearnych stanowi poważne zagrożenie dla globalnego bezpieczeństwa.
Konsekwencje Wygaśnięcia Traktatu Nowy START
Wygaśnięcie Traktatu Nowy START otwiera drogę do niekontrolowanego wyścigu zbrojeń nuklearnych między USA i Rosją. Bez formalnych ograniczeń, oba państwa mogą swobodnie zwiększać swoje arsenały nuklearne, co prowadzi do wzrostu napięcia i destabilizacji. Eksperci z SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) szacują, że obecnie na świecie istnieje około 12,2 tys. głowic jądrowych, z czego około 90% znajduje się w posiadaniu USA i Rosji. Wzrost liczby głowic jądrowych zwiększa ryzyko ich użycia, nawet przypadkowego, co może mieć katastrofalne konsekwencje dla całej ludzkości.
Ponadto, wygaśnięcie traktatu Nowy START może zachęcić inne państwa do rozwijania własnych programów nuklearnych. Chiny, które obecnie dysponują około 400 głowicami jądrowymi, planują zwiększyć swój arsenał do około 1 tys. do 2030 roku. Inne państwa, takie jak Niemcy, Japonia, Australia, Korea Południowa i Tajwan, mogą również rozważyć nabycie broni nuklearnej w odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony Rosji i Chin. Kraje skandynawskie również obserwują sytuację z niepokojem. Rozprzestrzenianie broni nuklearnej zwiększa ryzyko jej użycia przez państwa niestabilne lub terrorystyczne.
Rosnące Ambicje Nuklearne i Globalne Implikacje
Sytuację dodatkowo komplikuje rosnąca liczba państw posiadających broń nuklearną lub rozwijających programy nuklearne. Oprócz USA, Rosji i Chin, broń nuklearną posiadają również Wielka Brytania, Francja, Indie, Pakistan, Izrael i Korea Północna. W sumie, na świecie istnieje około 4,3 tys. rozmieszczonych głowic jądrowych i kolejne 3,7 tys. zmagazynowanych. Wzrost liczby państw posiadających broń nuklearną zwiększa ryzyko jej użycia w konflikcie regionalnym, który może szybko eskalować do konfliktu globalnego.
Wygaśnięcie Traktatu Nowy START stanowi poważne wyzwanie dla międzynarodowego systemu kontroli zbrojeń. Brak porozumienia między USA i Rosją podważa wiarygodność tego systemu i zachęca inne państwa do ignorowania jego zasad. Konieczne jest podjęcie pilnych działań w celu wznowienia dialogu między USA i Rosją oraz zawarcia nowego porozumienia o kontroli zbrojeń nuklearnych. W przeciwnym razie, świat może stanąć w obliczu nowej ery wyścigu zbrojeń nuklearnych, która zagraża globalnemu bezpieczeństwu.
Dziś, w obliczu wygaśnięcia Traktatu Nowy START, społeczność międzynarodowa musi stawić czoła trudnym wyzwaniom. Konieczne jest wzmocnienie międzynarodowych instytucji odpowiedzialnych za kontrolę zbrojeń, promowanie dialogu między państwami oraz poszukiwanie nowych sposobów na zmniejszenie ryzyka konfliktu nuklearnego. Dziś, przyszłość globalnego bezpieczeństwa zależy od odpowiedzialnych decyzji podejmowanych przez liderów światowych. Dziś, brak działania może prowadzić do katastrofalnych konsekwencji. Dziś, musimy pamiętać o lekcjach historii i dążyć do świata bez broni nuklearnej. Dziś, stawiamy przed sobą zadanie odbudowy zaufania i współpracy w dziedzinie kontroli zbrojeń. Dziś, musimy działać, aby zapewnić bezpieczną przyszłość dla przyszłych pokoleń. Dziś, wygaśnięcie traktatu Nowy START jest sygnałem alarmowym, który nie może zostać zignorowany. Dziś, musimy podjąć działania, aby zapobiec niekontrolowanemu wyścigowi zbrojeń.
Przeczytaj więcej na ten temat
Zobacz również podobny artykuł
