W marcu 2025 roku Syria podjęła bezprecedensowy krok, przyznając Kurdom prawa narodowe, w tym obywatelstwo i oficjalne uznanie języka kurdyjskiego. Decyzja ta, podjęta po obaleniu Baszszara al-Asada i zawarciu porozumienia pokojowego, stanowi odpowiedź na wieloletnie dążenia Kurdów do równouprawnienia oraz na trwające walki na północy kraju, szczególnie w okolicach Aleppo. Ten historyczny moment w syryjskiej polityce wewnętrznej ma daleko idące konsekwencje dla przyszłości państwa i jego relacji z mniejszościami etnicznymi.
Kontekst Historyczny i Polityczny: Kurdowie w Syrii
Przez dekady Kurdowie w Syrii byli marginalizowani i traktowani jako obywatele drugiej kategorii. Szacuje się, że około 20% Kurdów w Syrii zostało pozbawionych obywatelstwa w 1962 roku, co stanowiło część polityki arabizacji prowadzonej przez kolejne syryjskie rządy. Ta dyskryminacja doprowadziła do narastającego niezadowolenia i dążeń do autonomii. W 2005 roku, po zamachach w Damaszku i Aleppo, sytuacja Kurdów uległa dalszemu pogorszeniu, a represje wobec nich nasiliły się. Wykorzystując chaos związany z syryjską wojną domową, Kurdowie, zrzeszeni głównie w Syryjskich Siłach Demokratycznych (SDF) pod dowództwem Mazluma Kobane, przejęli kontrolę nad znacznymi obszarami w północnej i północno-wschodniej Syrii, ogłaszając autonomię Rożawy. Ta autonomia, choć faktycznie istniejąca, nie została dotychczas uznana przez rząd w Damaszku.
Upadek reżimu Baszszara al-Asada w marcu 2025 roku otworzył nową erę w syryjskiej polityce. Ahmad asz-Szara, nowy lider Syrii, podjął się zadania odbudowy państwa i integracji różnych grup etnicznych i religijnych. Kluczowym elementem tej strategii było rozwiązanie kwestii Kurdów, które od lat stanowiło poważne wyzwanie dla stabilności kraju. Negocjacje z przedstawicielami SDF, prowadzone przy wsparciu międzynarodowych mediatorów, w tym amerykańskiego biznesmena Toma Barracka, doprowadziły do podpisania porozumienia w marcu 2025 roku, gwarantującego Kurdom prawa narodowe.
Szczegóły Porozumienia i Jego Implementacja
Porozumienie zawarte w marcu 2025 roku stanowi przełom w historii relacji syryjsko-kurdzkich. Główne punkty porozumienia obejmują: pełne przyznanie obywatelstwa Kurdom, którzy wcześniej zostali pozbawieni tego prawa; uznanie języka kurdyjskiego jako języka oficjalnego w regionach zamieszkałych przez Kurdów; uznanie Nouruz, tradycyjnego kurdyjskiego święta Nowego Roku, za święto państwowe. Ponadto, porozumienie przewiduje integrację instytucji cywilnych i wojskowych Kurdów z strukturami państwa syryjskiego.
Implementacja porozumienia napotyka jednak na szereg trudności. Negocjacje w sprawie integracji instytucji cywilnych i wojskowych SDF z armią syryjską i administracją państwową są w impasie. Kluczową kwestią pozostaje przyszły status Rożawy i zakres autonomii, jaką otrzymają Kurdowie. Niektórzy przedstawiciele SDF domagają się federalizacji Syrii, co spotyka się z oporem ze strony rządu w Damaszku. Sytuację dodatkowo komplikują trwające walki w Aleppo, gdzie siły rządowe starają się odzyskać kontrolę nad obszarami kontrolowanymi przez Kurdów. Ostatni tydzień marca 2025 roku przyniósł eskalację konfliktu w Aleppo, co zagroziło stabilności całego porozumienia.
Reakcje i Konsekwencje Decyzji
Decyzja Syrii o przyznaniu Kurdom praw narodowych spotkała się z mieszanymi reakcjami. Kurdowie w Syrii i w regionie powitali ją z entuzjazmem, uznając ją za historyczny krok w kierunku równouprawnienia i sprawiedliwości. Mazlum Kobane, dowódca SDF, oświadczył, że porozumienie stanowi “nowy początek” dla Kurdów w Syrii. Z kolei Turcja, która od lat prowadzi walkę z kurdyjskimi grupami zbrojnymi na swoim terytorium, wyraziła zaniepokojenie decyzją Damaszku, obawiając się, że może to doprowadzić do wzmocnienia pozycji kurdyjskich separatystów. Rząd w Ankarze ostrzegł, że będzie monitorował sytuację i podejmie odpowiednie kroki w celu ochrony swoich interesów.
Przyznanie praw Kurdom w Syrii ma również konsekwencje dla sytuacji w regionie. Może to wpłynąć na relacje Syrii z sąsiednimi krajami, w tym z Turcją, Irakiem i Iranem. W Iraku, w regionie Kurdystanu, decyzja Damaszku została przyjęta z zadowoleniem, jako wzmocnienie pozycji Kurdów w regionie. W Irbilu odbyły się demonstracje poparcia dla syryjskich Kurdów. Szacuje się, że w Syrii żyje około 30 mln osób, a Kurdowie stanowią około 1/10 populacji.
Przyszłość Syrii i jej relacji z Kurdami pozostaje niepewna. Sukces porozumienia zależy od wielu czynników, w tym od woli politycznej wszystkich stron, od stabilizacji sytuacji w Aleppo i od rozwiązania kwestii autonomii Rożawy. Jednakże, przyznanie Kurdom praw narodowych stanowi ważny krok w kierunku budowy bardziej sprawiedliwego i inkluzywnego państwa syryjskiego. Syria stoi przed ogromnym wyzwaniem, jakim jest integracja Kurdów z państwem po latach dyskryminacji i marginalizacji.
Decyzja o przyznaniu praw Kurdom w Syrii jest bezprecedensowa i może stanowić przykład dla innych krajów regionu, w których mniejszości etniczne są marginalizowane. Kluczowe znaczenie ma teraz zapewnienie pełnej implementacji porozumienia i stworzenie warunków do trwałego pokoju i stabilności w Syrii.
