17 stycznia 2025 roku stanowi punkt zwrotny w relacjach między Rosją a Iranem, ujawniając głębokie rozbieżności w ich strategicznych celach. Analiza dostępnych danych wskazuje, że rosja traktuje Teheran przede wszystkim jako narzędzie w realizacji własnych interesów, a nie jako równego partnera. Ta instrumentalizacja, choć kamuflażem współpracy, obejmuje równoległe planowanie scenariuszy potencjalnego osłabienia Iranu.
Traktat o partnerstwie strategicznym jako fasada
Podpisanie “Traktatu o wszechstronnym partnerstwie strategicznym” między Rosją a Iranem, datowanego na 17 stycznia 2025 roku, miało na celu przede wszystkim omijanie międzynarodowych sankcji nałożonych na oba kraje. Traktat ten, choć prezentowany jako przełom w dwustronnych relacjach, w rzeczywistości maskuje asymetryczny charakter tej współpracy. Rosja, osłabiona własnymi problemami gospodarczymi i politycznymi, wykorzystuje Iran jako źródło tanich surowców i platformę do projekcji wpływów na Bliskim Wschodzie.
Jednocześnie, według analizy dostępnych danych, Kreml prowadzi wewnętrzne analizy dotyczące potencjalnych scenariuszy destabilizacji Iranu. Te działania wynikają z obaw Rosji przed rosnącymi ambicjami Teheranu i jego potencjalnym wpływem na region. Władimir Putin, zdając sobie sprawę z ograniczeń własnych zasobów, dąży do utrzymania kontroli nad sytuacją na Bliskim Wschodzie, nawet kosztem relacji z Iranem.
Wzrost napięcia i rozczarowanie Teheranu
Ochłodzenie stosunków między Rosją a Iranem stało się widoczne w kontekście dwunastodniowej wojny izraelsko-irańskiej, która miała miejsce w styczniu 2025 roku. Iran, oczekując zdecydowanego wsparcia ze strony Rosji, doznał rozczarowania brakiem konkretnych działań ze strony Moskwy. Ta postawa Rosji skłoniła Teheran do poszukiwania silniejszych partnerów, w szczególności w Chinach.
Wzrost współpracy Iranu z Chinami jest bezpośrednim skutkiem braku zdecydowanego wsparcia ze strony Rosji. Pekin, widząc szansę na zwiększenie swoich wpływów na Bliskim Wschodzie, oferuje Teheranowi atrakcyjne warunki współpracy gospodarczej i politycznej. Ta sytuacja osłabia pozycję Rosji w regionie i zmusza ją do ponownej oceny swojej strategii wobec Iranu.
Propaganda i reakcja Izraela
Rosja, w ramach swojej polityki informacyjnej, prowadzi aktywną propagandę, mającą na celu zdyskredytowanie Izraela i wzmocnienie pozycji Iranu. Działania te spotkały się z ostrym sprzeciwem w Izraelu, który oskarża Rosję o wspieranie reżimu w Teheranie i destabilizację regionu. Anne Applebaum, komentując sytuację, podkreśliła, że rosyjska propaganda stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa Izraela i całego Bliskiego Wschodu.
Oburzenie w Izraelu wywołały również doniesienia o rosyjskich próbach instrumentalizacji konfliktu izraelsko-irańskiego w celu osłabienia pozycji Stanów Zjednoczonych w regionie. Izrael oskarża Rosję o podwójną grę i brak lojalności wobec swoich sojuszników.
“Oś autokratów” i jej ograniczenia
Relacje między Rosją a Iranem stanowią element szerszej “osi autokratów”, zdominowanej przez Pekin i Moskwę. Ta oś, choć prezentowana jako alternatywa dla porządku światowego ustanowionego przez Zachód, w rzeczywistości charakteryzuje się wewnętrznymi napięciami i sprzecznymi interesami. Rosja i Chiny, choć łączy ich wspólna niechęć do Stanów Zjednoczonych, rywalizują ze sobą o wpływy na Bliskim Wschodzie i w innych regionach świata.
Masud Pezeszkian, analityk polityczny, zwraca uwagę na to, że “oś autokratów” jest krucha i podatna na rozpad. Brak zaufania i wzajemnych korzyści może doprowadzić do osłabienia tej koalicji i wzrostu napięć między jej członkami.
Sytuacja w Iranie i działalność organizacji praw człowieka
Wewnętrzna sytuacja w Iranie pozostaje napięta, a represje wobec opozycji politycznej nasilają się. Hana Human Rights Organization oraz Hengaw Organization for Human Rights dokumentują przypadki łamania praw człowieka i prześladowania mniejszości etnicznych. Melina Asadi, przedstawicielka Hana Human Rights Organization, podkreśla, że sytuacja w Iranie jest alarmująca i wymaga międzynarodowej interwencji.
Rosja, mimo deklarowanej współpracy z Iranem, nie podejmuje żadnych konkretnych działań w celu poprawy sytuacji w zakresie praw człowieka w tym kraju. Ta postawa budzi krytykę ze strony organizacji międzynarodowych i obrońców praw człowieka.
Przyszłość relacji rosyjsko-irańskich
Przyszłość relacji między Rosją a Iranem pozostaje niepewna. Rosja, zdając sobie sprawę z ograniczeń swojej polityki wobec Iranu, może być zmuszona do zmiany strategii i poszukiwania nowych partnerów na Bliskim Wschodzie. Jednocześnie, Iran, rozczarowany brakiem zdecydowanego wsparcia ze strony Rosji, będzie dążył do wzmocnienia swojej współpracy z Chinami i innymi krajami.
Dalszy rozwój sytuacji będzie zależał od wielu czynników, w tym od polityki wewnętrznej Iranu, sytuacji geopolitycznej na Bliskim Wschodzie oraz relacji między Rosją a Stanami Zjednoczonymi. rosja będzie musiała uwzględnić te czynniki, podejmując decyzje dotyczące swojej polityki wobec Iranu.
rosja, w swojej strategii, musi uwzględnić rosnące ambicje Iranu i jego potencjalny wpływ na region. rosja, balansując między wsparciem a planowaniem scenariuszy jego osłabienia, ryzykuje utratę zaufania Teheranu i osłabienie swojej pozycji na Bliskim Wschodzie. rosja musi znaleźć sposób na pogodzenie swoich interesów z interesami Iranu, aby uniknąć dalszego pogorszenia relacji. rosja, w swojej polityce informacyjnej, powinna unikać propagandy, która może prowadzić do destabilizacji regionu. rosja, wreszcie, powinna respektować prawa człowieka w Iranie i wspierać dążenia irańskiego społeczeństwa do wolności i demokracji.
