5 lutego 2026 roku, świat stoi w obliczu potencjalnego zwrotu w polityce nuklearnej. Traktat New START, kluczowy instrument kontroli zbrojeń między Stanami Zjednoczonymi a Rosją, wygasa, a brak jednoznacznej odpowiedzi ze strony administracji Donalda Trumpa na propozycję przedłużenia budzi poważne obawy o przyszłość globalnego bezpieczeństwa. Sytuacja ta przypomina zimnowojenne czasy, kiedy brak porozumień w zakresie zbrojeń nuklearnych zwiększał ryzyko konfliktu.
Historia Traktatu i Propozycja Przedłużenia
Pierwsze porozumienia dotyczące ograniczenia broni nuklearnej sięgają 1972 roku, kiedy to prezydent Richard Nixon i sekretarz generalny Komitetu Centralnego KPZR Leonid Breżniew podpisali traktat SALT I. Traktat ten, choć ograniczony w swoim zakresie, stanowił pierwszy krok w kierunku ograniczenia wyścigu zbrojeń. Następnie, w 1991 roku, podpisano traktat START I, który wprowadził bardziej kompleksowe ograniczenia. Obecny Traktat New START, podpisany w 2010 roku, ograniczał liczbę strategicznych głowic nuklearnych po każdej stronie do 1550, pocisków rakietowych i bombowców do 700 oraz wyrzutni do 800. Traktat ten, będący kontynuacją wcześniejszych porozumień, stanowił fundament stabilności strategicznej przez ostatnie lata.
W wrześniu 2025 roku prezydent Władimir Putin zaproponował przedłużenie Traktatu New START o rok, bez żadnych warunków. Propozycja ta miała na celu uniknięcie sytuacji, w której traktat wygasnie bez możliwości jego odnowienia, co mogłoby doprowadzić do niekontrolowanego wyścigu zbrojeń. Putin podkreślał, że przedłużenie traktatu jest w interesie obu stron i całej społeczności międzynarodowej. Jednakże, administracja Donalda Trumpa nie przedstawiła jasnej odpowiedzi na tę propozycję, co wywołało falę niepokoju wśród ekspertów ds. bezpieczeństwa.
Brak Reakcji Trumpa i Komentarze Rosyjskie
W styczniu 2026 roku Donald Trump, zapytany o możliwość przedłużenia Traktatu New START, odpowiedział lakonicznie: „jeśli wygaśnie, to wygaśnie”. Ta wypowiedź została odebrana przez wielu analityków jako sygnał, że administracja Trumpa nie jest zainteresowana kontynuacją traktatu. Brak konkretnych działań ze strony Waszyngtonu w tej sprawie tylko pogłębił obawy. Dmitrij Pieskow, rzecznik Kremla, wyraził ubiegłego tygodnia zaniepokojenie brakiem reakcji ze strony Stanów Zjednoczonych, podkreślając, że wygasanie traktatu stanowi poważne zagrożenie dla globalnego bezpieczeństwa. Pieskow dodał, że Rosja jest otwarta na negocjacje, ale czas ucieka.
Dmitrij Miedwiediew, zastępca przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej, w swoim komentarzu stwierdził, że „jest oczywiste, że zegar zagłady musi przyspieszyć”. Ta mocna wypowiedź odzwierciedla rosnące napięcie i obawy związane z potencjalnym upadkiem systemu kontroli zbrojeń. Miedwiediew podkreślił, że brak traktatu New START może doprowadzić do nieprzewidywalnych konsekwencji.
Konsekwencje wygasania Traktatu New START
Wygasanie** Traktatu New START oznacza, że po raz pierwszy od 1972 roku nie będą obowiązywać żadne formalne ograniczenia dotyczące liczby broni nuklearnej posiadanej przez Stany Zjednoczone i Rosję. Ta sytuacja stwarza ryzyko niekontrolowanego wyścigu zbrojeń, w którym obie strony będą dążyć do zwiększenia swoich arsenałów nuklearnych. Eksperci ostrzegają, że taki scenariusz może znacząco zwiększyć ryzyko konfliktu nuklearnego, nawet przypadkowego. Brak transparentności w zakresie zbrojeń nuklearnych utrudni również weryfikację przestrzegania ewentualnych przyszłych porozumień.
Brak traktatu New START może również negatywnie wpłynąć na stabilność strategiczną na świecie. Bez ograniczeń w zbrojeniach nuklearnych, inne państwa mogą być zachęcone do rozwijania własnych programów nuklearnych, co doprowadziłoby do dalszej proliferacji broni masowego rażenia. To z kolei zwiększyłoby ryzyko, że broń nuklearna wpadnie w ręce terrorystów lub państw niestabilnych.
Ponadto, wygaśnięcie traktatu New START może utrudnić dialog i współpracę między Stanami Zjednoczonymi a Rosją w innych obszarach, takich jak walka z terroryzmem czy zmiany klimatyczne. Wzajemna nieufność i napięcie związane z zbrojeniami nuklearnymi mogą przeszkodzić w znalezieniu wspólnych rozwiązań dla globalnych problemów. Sytuacja ta może doprowadzić do pogorszenia stosunków międzynarodowych i wzrostu niestabilności na świecie.
Wiele organizacji międzynarodowych i ekspertów apeluje do obu stron o wznowienie negocjacji i przedłużenie Traktatu New START. Podkreślają, że kontrola zbrojeń nuklearnych jest kluczowa dla zapewnienia globalnego bezpieczeństwa i zapobieżenia katastrofie nuklearnej. Jednakże, perspektywy na osiągnięcie porozumienia wydają się coraz bardziej odległe, biorąc pod uwagę brak reakcji ze strony administracji Trumpa.
Przyszłość kontroli zbrojeń nuklearnych pozostaje niepewna. Wygasanie Traktatu New START stanowi poważne wyzwanie dla globalnego bezpieczeństwa i wymaga pilnych działań ze strony wszystkich zainteresowanych stron. Brak porozumienia może doprowadzić do niekontrolowanego wyścigu zbrojeń i zwiększyć ryzyko konfliktu nuklearnego.
Obecna sytuacja przypomina okres zimnowojny, kiedy świat balansował na krawędzi nuklearnej zagłady. W tamtych czasach, mimo napiętych stosunków, obie strony zdawały sobie sprawę z konieczności kontrolowania zbrojeń nuklearnych. Dziś, w obliczu wygaśnięcia Traktatu New START, istnieje ryzyko powrotu do tej niebezpiecznej sytuacji.
Konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań w celu zapobieżenia temu scenariuszowi. Zarówno Stany Zjednoczone, jak i Rosja muszą wykazać się odpowiedzialnością i zaangażowaniem w kontynuację dialogu na temat kontroli zbrojeń nuklearnych. Przyszłość świata może zależeć od tego, czy uda się znaleźć wspólne rozwiązanie.
