Iran doświadcza bezprecedensowej fali protestów, która rozpoczęła się 28 grudnia 2025 roku w Teheranie i szybko rozprzestrzeniła na niemal cały kraj. Początkowym impulsem były strajki handlarzy na Wielkim Bazarze, wywołane dramatycznym spadkiem wartości waluty i rosnącą inflacją. Sytuacja eskalowała do tego stopnia, że po dziesięciu dniach protestów, miasta Abadan i Malekshahi na zachodzie Iranu znalazły się pod kontrolą demonstrantów.
Geneza Protestów i Eskalacja Konfliktu
Protesty w Iranie wybuchły w odpowiedzi na pogarszającą się sytuację gospodarczą. Gwałtowny spadek wartości waluty, który osiągnął krytyczny poziom w grudniu 2025 roku, doprowadził do wzrostu cen podstawowych produktów i usług, co wywołało niezadowolenie społeczne. Handlarze na Wielkim Bazarze w Teheranie rozpoczęli strajki, domagając się interwencji rządu i poprawy warunków ekonomicznych. W krótkim czasie do protestów dołączyli mieszkańcy innych miast, wyrażając swoje niezadowolenie z polityki rządu i braku perspektyw na poprawę życia.
Sytuacja w Abadan, położonym w prowincji Ilam w zachodnim Iranie, niedaleko granicy z Irakiem, stała się szczególnie napięta. Według doniesień Narodowej Rady Oporu Iranu, siły Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (KSRI) próbowały rozpędzić demonstrantów, co doprowadziło do starć. W odpowiedzi protestujący podpalili sklep należący do KSRI. Podobna sytuacja rozegrała się w Malekshahi, oddalonym o około 100 km od Abadanu, podczas pogrzebu Faresa Agha Mohammadiego, który zginął kilka dni wcześniej w trakcie protestów.
Przełomowy Moment: Dołączenie Policji do Protestujących
Iran doświadczył bezprecedensowego zjawiska – do protestujących w Abadan dołączyła część lokalnej policji. Ten fakt stanowi poważne podważenie autorytetu reżimu i świadczy o głębokim kryzysie zaufania do władz. Dołączenie funkcjonariuszy do demonstrantów jest interpretowane jako sygnał rosnącego niezadowolenia w szeregach służb porządkowych i utraty kontroli nad sytuacją. Ten przełomowy moment znacząco wzmocnił pozycję protestujących i przyczynił się do przejęcia przez nich kontroli nad miastem.
Reakcja Władz i Międzynarodowa Odpowiedź
Najwyższy przywódca Iranu, Ali Chamenei, określił protestujących jako “wandali” i obwinił “wroga” za kryzys gospodarczy. W swoim jedynym dotychczasowym komentarzu na temat protestów, 3 stycznia 2026 roku, Chamenei przyznał, że w kraju istnieją problemy gospodarcze, ale jednocześnie oskarżył siły zewnętrzne o destabilizację sytuacji. Zaznaczył, że dialog jest możliwy z protestującymi, ale stanowczo potępił “zamieszki” i zapowiedział surowe represje wobec “wandalów”.
Władze Iranu zaprzeczają, jakoby protestujący przejęli kontrolę nad Abadan i Malekshahi. Państwowe agencje informacyjne, takie jak Irna i Tasnim, informują o użyciu gazu łzawiącego przez policję w Abadan i o późniejszym “przywróceniu pokoju i bezpieczeństwa” na ulicach miasta. Jednak te doniesienia są kwestionowane przez niezależne źródła i organizacje monitorujące sytuację w Iranie.
Minister spraw zagranicznych Iranu, Abbas Aragczi, odpowiedział na słowa Donalda Trumpa, który zaoferował “pomoc” irańskim protestującym, podkreślając, że “sprawy wewnętrzne Iranu nie dotyczą nikogo” poza jego narodem. Aragczi zapewnił, że rząd i naród pozostają w stanie współpracy i dialogu. Ta wypowiedź podkreśla determinację władz Iranu do samodzielnego rozwiązania problemów wewnętrznych i odrzucenia zewnętrznej ingerencji.
Apel o Transformację: Rola Rezy Pahlaviego
Przywódca irańskiej opozycji na uchodźstwie, Reza Pahlavi, mieszkający w Stanach Zjednoczonych, wyraził poparcie dla protestujących. W felietonie opublikowanym w “The Washington Post” 6 stycznia 2026 roku, Pahlavi stwierdził, że Iran znajduje się u progu “głębokiej transformacji” i że islamska republika jest obecnie “słabsza i bardziej podzielona niż kiedykolwiek od 1979 roku”. Pahlavi zaoferował swoje przywództwo w procesie przejścia od “tyranii do demokratycznej przyszłości”, którą wybierze naród irański.
Pahlavi zaproponował zjednoczenie demokratycznych sił Iranu wokół trzech głównych zasad: integralności terytorialnej kraju, ochrony wolności indywidualnych i równości wszystkich obywateli, a także rozdziału religii od państwa. Podkreślił konieczność przeprowadzenia procesu pojednania narodowego i referendum w celu określenia przyszłej formy rządów w Iranie. Jego apel spotkał się z pozytywnym odzewem wśród części protestujących, którzy skandują jego imię podczas demonstracji.
Analiza Sytuacji i Potencjalne Scenariusze
Obecna sytuacja w Iranie jest niezwykle złożona i dynamiczna. Przejęcie kontroli nad dwoma miastami przez protestujących, dołączenie policji do demonstrantów i apel o transformację ze strony opozycji na uchodźstwie stanowią poważne wyzwanie dla reżimu. Przyszłość Iranu jest niepewna, a możliwe scenariusze obejmują dalszą eskalację konfliktu, brutalne represje ze strony władz, negocjacje między rządem a opozycją lub nawet upadek obecnego reżimu.
Kluczowym czynnikiem wpływającym na rozwój sytuacji będzie reakcja władz na protesty. Brutalne represje mogą doprowadzić do dalszej eskalacji konfliktu i wzrostu niezadowolenia społecznego. Z drugiej strony, próby dialogu z opozycją i wprowadzenie reform mogą przyczynić się do stabilizacji sytuacji. Iran stoi przed poważnym wyborem, który zadecyduje o jego przyszłości.
Sytuacja w Iranie jest monitorowana przez społeczność międzynarodową. Wiele krajów wyraziło zaniepokojenie przemocą wobec protestujących i wezwało władze Iranu do poszanowania praw człowieka i wolności obywatelskich. Przyszłość Iranu będzie miała istotny wpływ na sytuację geopolityczną w regionie i na świecie.
