Bułgaria dołączyła do strefy euro 1 stycznia 2024 roku, jednak ten historyczny moment został przyćmiony przez głęboki kryzys polityczny i społeczne niezadowolenie. Decyzja o przyjęciu wspólnej waluty spotkała się z oporem znacznej części społeczeństwa, które obawia się wzrostu cen i negatywnych konsekwencji dla gospodarki. Bułgaria stoi w obliczu poważnych wyzwań wewnętrznych, które mogą podważyć jej wiarygodność w Unii Europejskiej.
Polityczny Impas i Masowe Protesty w Bułgarii
Kraj zmaga się z największym od dekad kryzysem politycznym, który doprowadził do dymisji premiera Rosena Żelazkowa 6 grudnia 2023 roku. Jego gabinet, który utrzymał się u władzy zaledwie niespełna rok, nie zdołał opanować narastającego niezadowolenia społecznego. Bułgaria doświadczyła fal masowych protestów, które ogarnęły Sofię i inne duże miasta, gromadząc dziesiątki tysięcy demonstrantów. Skala i determinacja protestów zaskoczyły obserwatorów politycznych.
Początkowym impulsem do protestów był projekt budżetu na 2026 rok, który zakładał wyższe składki, premie dla urzędników oraz podwyżki dla służb bezpieczeństwa. Wielu obywateli uważało, że budżet ten służył wzmocnieniu wpływów politycznych i korupcji w państwie. Jednak gniew związany z budżetem szybko przerodził się w szerszy sprzeciw wobec sposobu sprawowania władzy i chronicznej słabości instytucji państwowych. Bułgaria od lat boryka się z problemem korupcji i wpływu oligarchów.
Rola Młodego Pokolenia w Protestach
Kluczową rolę w mobilizacji społecznej odegrało młode pokolenie Bułgarów, urodzonych pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku. Wolni od traumy komunizmu i transformacji, młodzi ludzie wyszli na ulice, domagając się państwa, które zapewni im realne perspektywy rozwoju. Wykorzystywali media społecznościowe, takie jak TikTok i Instagram, do organizowania demonstracji i rozpowszechniania swoich haseł. Memy stały się ważnym narzędziem protestu, podkreślając frustrację wobec elit i obawę przed emigracją.
Hasła takie jak „Pokolenie Z was dopadnie” czy „Dajcie nam powód, by zostać” wyrażały niezadowolenie z obecnej sytuacji i rosnącą desperację młodych ludzi. Bułgaria traci wykwalifikowaną młodzież, która szuka lepszych możliwości za granicą. Protestujący zarzucają politykom brak wizji i działania na rzecz poprawy sytuacji w kraju.
Krytyka Polityków i Wpływ Oligarchów
Gniew demonstrantów skupił się przede wszystkim na politykach, którzy od lat dominują na bułgarskiej scenie politycznej. Trzykrotny premier Bojko Borisow, lider partii GERB, oraz oligarcha Delan Peevski, kojarzony z rozległymi wpływami politycznymi i biznesowymi, stali się symbolem patologii systemu. Protestujący zarzucają Delanowi Peevskiemu faktyczne przejęcie kontroli nad najważniejszymi instytucjami państwa. Bułgaria od dawna zmaga się z problemem wpływu oligarchów na politykę.
Delan Peevski, pomimo objęcia sankcjami przez USA i Wielką Brytanię, pozostawał kluczowym gwarantem poparcia dla kruchej koalicji Rosena Żelazkowa. Jego obecność w polityce budzi kontrowersje i podważa zaufanie obywateli do instytucji państwowych. Bułgaria potrzebuje reform, które ograniczą wpływ oligarchów na politykę i gospodarkę.
Konsultacje Prezydenta i Perspektywy Polityczne
Dymisja premiera Rosena Żelazkowa spowodowała, że uwaga opinii publicznej skupiła się na prezydencie Rumenie Radewie, który zgodnie z konstytucją rozpoczął konsultacje w sprawie powołania nowego rządu. Choć formalnie to Bojko Borisow ma prawo jako pierwszy spróbować utworzyć gabinet, sam sygnalizuje, że nie zamierza ponownie ubiegać się o stanowisko premiera. Jeśli parlament nie zdoła stworzyć stabilnej większości, Bułgaria czekają kolejne przedterminowe wybory – ósme od 2021 roku.
Niepewność rośnie również dlatego, że Rumen Radew, najpopularniejszy polityk w kraju, coraz śmielej sugeruje własne ambicje parlamentarno-partyjne. Łączy antyestablishmentową retorykę z poglądami zbliżonymi do stanowiska Kremla, sprzeciwiając się sankcjom wobec Rosji i krytykując wysyłanie broni do Ukrainy. Domagał się również referendum w sprawie przyjęcia euro. Jego ewentualne wejście do otwartej politycznej rywalizacji mogłoby całkowicie przeorientować układ sił w Bułgarii.
Wpływ Kryzysu na Integrację Europejską
Kryzys wstrząsa Bułgarią w momencie, gdy kraj wreszcie przekracza najważniejsze progi integracji europejskiej. Po latach oczekiwania wszedł do strefy Schengen 1 stycznia 2024 roku, a teraz przyjął euro. Jednak wewnętrzne problemy kraju mogą podważyć wiarygodność Unii Europejskiej i spowolnić proces integracji. Bułgaria musi udowodnić, że jest w stanie zapewnić stabilność polityczną i gospodarczą, aby w pełni korzystać z członkostwa w UE.
Przyjęcie euro przez Bułgarię, mimo kryzysu politycznego, jest dowodem na determinację kraju w dążeniu do integracji europejskiej. Jednak sukces tego przedsięwzięcia zależy od rozwiązania wewnętrznych problemów i przywrócenia zaufania obywateli do instytucji państwowych. Bułgaria stoi przed poważnym wyzwaniem, które wymaga współpracy wszystkich sił politycznych i społecznych.
Sytuacja w Bułgarii jest monitorowana przez instytucje europejskie, które wyrażają zaniepokojenie narastającym kryzysem politycznym. Unia Europejska podkreśla znaczenie stabilności politycznej i praworządności dla skutecznej integracji. Bułgaria musi podjąć działania, które wzmocnią jej pozycję w UE i zapewnią jej przyszłość jako pełnoprawnego członka.
