Instytut Strat Wojennych (ISW) rozpoczął kompleksowe badania nad stratami poniesionymi przez Polskę w wyniku agresji Związku Radzieckiego, szczególnie po 17 września 1939 roku. Pierwsze wyniki tych badań zostały zaprezentowane w poniedziałek w Lublinie, podczas konferencji prasowej. Badania, które trwają, obejmują okres od agresji ZSRR w 1939 roku aż do lat 90. XX wieku. Celem inicjatywy jest udokumentowanie i zbadanie zarówno strat materialnych, jak i niematerialnych, w tym strat w dziedzinie tożsamości narodowej, poniesionych przez Polskę w wyniku działań Związku Radzieckiego.
Zakres Badań i Wyzwania Dostępu do Archiwów
Badania prowadzone przez ISW koncentrują się na obszarach, które najbardziej ucierpiały w wyniku agresji i późniejszej polityki ZSRR, takich jak Lwów, Wilno oraz inne regiony Kresów Wschodnich. Dyrektor Instytutu Strat Wojennych, Bartosz Gondek, podkreślił, że prace te są niezwykle istotne dla pełnego zrozumienia historii Polski i jej relacji z sąsiadami. Jakub Stefaniak, zastępca szefa kancelarii premiera, uczestniczący w konferencji, stwierdził, że „to jest ostatni dzwonek, żeby to rozpocząć”. Stefaniak zaznaczył, że dotychczasowe próby udokumentowania tych strat były niewystarczające, a wiele dokumentów zostało zniszczonych lub sfałszowanych.
Jednym z głównych wyzwań w procesie badawczym jest ograniczony dostęp do archiwów rosyjskich. ISW współpracuje z archiwami w Polsce, na Ukrainie i Litwie, jednak pełny obraz sytuacji jest utrudniony bez dostępu do dokumentów przechowywanych w Rosji. Pomimo tych trudności, instytut kontynuuje intensywne prace, analizując dostępne źródła i gromadząc relacje świadków. Bartosz Gondek dodał, że „Jesteśmy na początku tej drogi”, co sugeruje długotrwały charakter projektu i jego ambitny zakres.
Dlaczego Badania Są Tak Ważne? Kontekst Historyczny i Polityczny
Potrzeba podjęcia tych badań wynika z faktu, że w przeszłości straty poniesione przez Polskę w wyniku agresji i polityki ZSRR były często umniejszane lub całkowicie ignorowane. Trwają próby zrehabilitacji historycznej prawdy o cierpieniach Polaków. Fałszowanie dokumentów i brak rzetelnej dokumentacji utrudniały dotychczas pełne zrozumienie skali tragedii. Badania ISW mają na celu wypełnienie tej luki i przywrócenie pamięci o ofiarach. Ponadto, w kontekście obecnych napięć geopolitycznych, rzetelna analiza historyczna jest kluczowa dla budowania świadomości narodowej i wzmacniania pozycji Polski na arenie międzynarodowej.
Agresja Związku Radzieckiego na Polskę 17 września 1939 roku była aktem bezprawnej agresji, który doprowadził do aneksji znacznych terytoriów polskich i represji wobec ludności. Miliony Polaków zostały deportowane na Syberię i do Kazachstanu, a wielu z nich zginęło w wyniku trudnych warunków życia i egzekucji. Trwają badania nad losami tych deportowanych i ich rodzin. Po wojnie, Związek Radziecki kontynuował politykę represji wobec Polaków, ograniczając ich prawa i tłumiąc wszelkie przejawy polskiej tożsamości narodowej. Te działania miały na celu zniszczenie polskiej kultury i asymilację Polaków w społeczeństwie radzieckim.
Skutki Agresji i Polityki ZSRR: Straty Materialne i Niematerialne
Straty poniesione przez Polskę w wyniku agresji i polityki ZSRR są ogromne i obejmują zarówno straty materialne, jak i niematerialne. Straty materialne to zniszczenia infrastruktury, utrata majątku, a także grabież dóbr kulturalnych. Straty niematerialne to śmierć i cierpienie milionów Polaków, zniszczenie polskiej tożsamości narodowej, a także utrata więzi z ziemią ojczystą. Trwają próby oszacowania wartości tych strat w kategoriach ekonomicznych, jednak ich pełny wymiar jest trudny do określenia. Badania ISW mają na celu nie tylko oszacowanie tych strat, ale także zidentyfikowanie mechanizmów, które doprowadziły do ich powstania.
Szczególny nacisk kładziony jest na badania dotyczące losów Polaków na Kresach Wschodnich. Trwają prace nad odtworzeniem historii rodzin, które zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów i osiedlenia się na ziemiach polskich po wojnie. Instytut zbiera relacje świadków, analizuje dokumenty i prowadzi badania genealogiczne, aby pomóc w odzyskaniu pamięci o przeszłości. Badania te mają również na celu zidentyfikowanie miejsc pochówku ofiar represji i upamiętnienie ich pamięci. ISW planuje publikować wyniki swoich badań w półroczniku „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych”, co zapewni szeroki dostęp do zebranych informacji.
Długotrwały Proces i Perspektywy Przyszłych Badań
Jak już wspomniano, badania prowadzone przez ISW to proces długotrwały i wymagający. Trwają poszukiwania nowych źródeł i metod badawczych. Ograniczony dostęp do archiwów rosyjskich stanowi poważne utrudnienie, jednak instytut nie rezygnuje z prób nawiązania współpracy z rosyjskimi instytucjami archiwalnymi. Bartosz Gondek wyraził nadzieję, że w przyszłości uda się uzyskać dostęp do dokumentów, które pozwolą na pełniejsze zrozumienie historii. Instytut planuje również nawiązanie współpracy z innymi instytucjami badawczymi w Polsce i za granicą, aby wymieniać się doświadczeniami i zasobami.
Publikacja pierwszych wyników badań to ważny krok w procesie udokumentowania i zbadania strat poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i polityki ZSRR. Trwają prace nad kolejnymi publikacjami, które będą prezentować szczegółowe analizy poszczególnych aspektów tej tragedii. ISW ma nadzieję, że jego badania przyczynią się do zwiększenia świadomości o stratach poniesionych przez Polskę i pomogą w budowaniu silnej i dumnej Polski. Badania te są niezwykle istotne dla zrozumienia historii Polski i jej relacji z sąsiadami.
