Rusza działalność Rady Fiskalnej w Polsce, nowej instytucji mającej na celu wzmocnienie transparentności i stabilności finansów publicznych. Powołanie Rady, zatwierdzone przez Senat 9 grudnia 2024 roku, stanowi implementację unijnych regulacji i odpowiedź na potrzebę niezależnej oceny polityki fiskalnej. Eksperci Szkoły Głównej Handlowej (SGH) wskazują, że sukces Rady będzie kluczowy dla budżetu państwa, wiarygodności gospodarczej oraz zaufania obywateli i przedsiębiorców.
Geneza i Podstawa Prawna Ruszającej Rady Fiskalnej
Wymóg ustanowienia niezależnych instytucji fiskalnych we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej został wprowadzony w kwietniu 2024 roku. W Polsce, podstawę prawną dla funkcjonowania Rady Fiskalnej stanowi ustawa z 20 grudnia 2024 roku o Radzie Fiskalnej, w połączeniu z Ustawą o finansach publicznych. Rada została zdefiniowana jako organ niezależny, co ma gwarantować obiektywizm jej ocen i rekomendacji. Ruszająca instytucja nie ma uprawnień decyzyjnych w zakresie podatków i wydatków, lecz pełni funkcję kontrolną i opiniującą względem rządu.
Zgodnie z definicją SGH, rady fiskalne to niezależne, apolityczne ciała, które nie decydują bezpośrednio o poszczególnych podatkach i wydatkach, ale pełnią funkcję kontrolną i opiniującą względem rządu. Ruszająca Rada Fiskalna ma wspierać procesy dotyczące przywrócenia transparentności finansów publicznych, zapewnienia ich kompletności oraz skierowania ich w długofalowe, stabilne ramy, zgodnie z regułami stabilności fiskalnej.
Kluczowe Zadania i Wyzwania dla Rady Fiskalnej
Eksperci SGH, dr hab. Krzysztof Kluza i dr Stanisław Kluza, podkreślają, że przed Radą stoi zadanie ujednolicenia stosowanych w Polsce miar długu zgodnie z metodologią unijną. Obecnie obserwuje się bowiem rozbieżność między długiem raportowanym jako państwowy dług publiczny (PDP), a pełnym ujęciem długu według standardów UE. Różnica ta, według danych z końca 2024 roku, przekracza 10% PKB, co stanowi ponad 400 miliardów złotych. Ruszająca Rada Fiskalna ma na celu zminimalizowanie tej rozbieżności i zapewnienie rzetelnego obrazu sytuacji finansów publicznych.
Powołanie Rady nastąpiło w momencie, gdy Polska znajduje się pod procedurą nadmiernego deficytu. Zgodnie z tą procedurą, do 2028 roku deficyt budżetowy powinien zostać obniżony poniżej 3% PKB (po korekcie o przyrost wydatków obronnych o maksymalnie 1,5% PKB), a dług sektora finansów publicznych musi wykazywać wiarygodną tendencję spadkową lub “ostrożną” trajektorię. Ruszająca instytucja będzie monitorować postępy w realizacji tych celów i oceniać skuteczność polityki fiskalnej rządu.
Wymogi dla Skutecznego Działania Rady Fiskalnej
Eksperci SGH wskazują na szereg czynników, które będą kluczowe dla skutecznego działania Rady Fiskalnej. Należą do nich kompetencje merytoryczne członków Rady, wysokie standardy etyczne, brak kierowania się doraźnymi celami i preferencjami politycznymi, pełna niezależność wydawanych ocen oraz przejrzystość metodologii prac. Ważne jest również stosowanie jawnych modeli, metod i szacunków alternatywnych, apolityczne prognozy oraz ich transparentna ewaluacja. Ruszająca Rada Fiskalna powinna również prowadzić aktywną komunikację społeczną i edukację, aby obywatele rozumieli jej oceny i ich konsekwencje.
Kluczowy jest horyzont średnio- i długoterminowy w pracach Rady, w tym uwzględnienie potencjalnych ryzyk. Ruszająca instytucja musi uwzględniać długoterminowe skutki decyzji fiskalnych, a nie tylko krótkoterminowe korzyści. Budowa wiarygodności Rady będzie wymagała wysokich standardów pracy i konsekwentnego przestrzegania zasad niezależności i obiektywizmu.
Powołanie Członków Rady i Perspektywy na Przyszłość
9 grudnia 2024 roku Senat wyraził zgodę na powołanie sześciu z siedmiu członków Rady Fiskalnej. Negatywnie zaopiniowano kandydaturę Barbary Brodowskiej-Mączki zgłoszonej przez Prezydenta. Przewodniczącym Rady został Sławomir Skrzypek. Kompletny skład Rady, wraz z pełną oceną kompetencji poszczególnych członków, będzie miał istotny wpływ na jej efektywność. Ruszająca Rada Fiskalna stoi przed poważnym wyzwaniem, ale jej sukces może przynieść wymierne korzyści dla polskiej gospodarki.
Ruszająca instytucja ma potencjał do wzmocnienia dyscypliny fiskalnej, poprawy jakości debaty publicznej na temat finansów publicznych oraz zwiększenia zaufania inwestorów do polskiej gospodarki. Monitorowanie działań Rady i ocena jej wpływu na politykę fiskalną będzie kluczowe dla oceny jej skuteczności w długim okresie. Wpływ Rady na transparentność finansów publicznych będzie mierzony poprzez regularne raporty i analizy, które będą udostępniane opinii publicznej.
Sukces Rady Fiskalnej zależy od wielu czynników, w tym od jej niezależności, kompetencji członków oraz transparentności jej działań. Ruszająca instytucja ma szansę stać się ważnym elementem systemu kontroli finansów publicznych w Polsce, przyczyniając się do stabilnego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Ważne jest, aby Rada działała w sposób apolityczny i obiektywny, opierając się na rzetelnych danych i analizach.
