Raport „Polska wieś i rolnictwo 2025”, opublikowany 6 grudnia 2025 roku przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawia szczegółową analizę sytuacji finansowej gospodarstw domowych rolniczych w Polsce. Z danych zawartych w raporcie wynika, że niemal 89% gospodarstw domowych rolników osiąga dochody, jednakże źródła tych dochodów są zróżnicowane i nie ograniczają się wyłącznie do produkcji rolnej. Badanie uwzględnia również dopłaty bezpośrednie oraz dochody z pracy zarobkowej członków gospodarstwa.
Sytuacja Finansowa Rolników – Analiza z Raportu
Raport wskazuje, że 47,6% rolników pozytywnie ocenia sytuację finansową swojego gospodarstwa domowego, w porównaniu do 52,7% osób niezwiązanych z rolnictwem. Niewiele ponad 10% respondentów z obu grup ocenia ją negatywnie. Wyniki te są zbliżone do tych z 2024 roku, ale korzystniejsze niż w 2023 roku, co sugeruje stabilizację, a nawet delikatną poprawę sytuacji finansowej rolników. Raport podkreśla, że poprawa ta może być związana z wyższymi dopłatami z Unii Europejskiej oraz wzrostem cen niektórych produktów rolnych.
Zauważalna jest różnica w percepcji sytuacji finansowej pomiędzy rolnikami a mieszkańcami obszarów wiejskich niezwiązanymi z rolnictwem. Aż 34,3% rolników deklaruje pogorszenie sytuacji finansowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy, podczas gdy wśród osób niezwiązanych z rolnictwem odsetek ten wynosi 14,6%. Ta dysproporcja może wynikać z większej wrażliwości rolników na wahania cen produktów rolnych oraz koszty produkcji. Raport szczegółowo analizuje wpływ czynników zewnętrznych na dochody rolników.
Samowystarczalność i Plany Rozwojowe
Co ciekawe, 62% osób kierujących gospodarstwami rolnymi deklaruje, że są w stanie utrzymać siebie i swoje rodziny wyłącznie z dochodów z gospodarstwa. Ten odsetek wzrósł znacząco w porównaniu z poprzednimi latami – w 2024 roku było to 16,5%, a w 2023 roku 16,3%. Wzrost ten wskazuje na poprawę opłacalności rolnictwa oraz efektywności gospodarstw. Raport sugeruje, że rolnicy coraz lepiej radzą sobie z zarządzaniem swoimi zasobami i optymalizacją produkcji.
Pomimo wyzwań, zdecydowana większość rolników (79,2%) nie rozważa zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. To świadczy o silnym przywiązaniu do tradycji rolniczych oraz wierze w przyszłość tego sektora. Raport identyfikuje jednak szereg barier rozwoju gospodarstw, które wymagają uwagi i interwencji ze strony władz.
Główne Bariery Rozwoju Rolnictwa
Najważniejszymi barierami rozwoju gospodarstwa rolnego, według rolników, są: niska opłacalność produkcji (47,7% wskazań), zbyt wysokie ceny ziemi (29,8% wskazań), brak chętnych do pracy w rolnictwie (28,8% wskazań), trudności ze sprzedażą produktów (28,2% wskazań) oraz zbyt mały areał gospodarstwa (25,7% wskazań). Raport podkreśla, że rozwiązanie tych problemów wymaga kompleksowych działań, w tym wsparcia finansowego, regulacji rynku oraz promocji rolnictwa wśród młodych ludzi. Konieczne jest również ułatwienie dostępu do ziemi oraz poprawa infrastruktury wiejskiej.
Dominującym powodem, dla którego rolnicy nie podejmują dodatkowej pracy, jest brak czasu (57% wskazań). Praca w gospodarstwie pochłania większość ich czasu i energii, pozostawiając niewiele możliwości na dodatkowe zajęcie. W drugiej kolejności rolnicy wskazują wystarczający poziom dochodów uzyskiwanych z rolnictwa (25,2% wskazań). Raport sugeruje, że poprawa efektywności gospodarstw oraz wzrost dochodów z rolnictwa mogą zmniejszyć potrzebę podejmowania dodatkowej pracy przez rolników.
Rachunkowość Rolna i Ubezpieczenia Upraw
Raport ujawnia, że co czwarty rolnik (24,2%) deklaruje gotowość prowadzenia rachunkowości rolnej w swoim gospodarstwie. Co drugi rolnik (51,1%) popiera wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Te dane wskazują na rosnącą świadomość rolników w zakresie zarządzania finansami oraz zabezpieczania się przed ryzykiem związanym z działalnością rolniczą. Raport podkreśla, że wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń upraw mogłoby znacząco zmniejszyć straty rolników spowodowane klęskami żywiołowymi.
Opłacalność Rolnictwa – Subiektywne Oceny
Opinie na temat opłacalności rolnictwa w Polsce są podzielone zarówno wśród rolników, jak i osób niezwiązanych z rolnictwem. 60,7% rolników uważa działalność rolniczą za opłacalną, a 16,4% za nieopłacalną. W porównaniu z latami 2022-2024 wzrósł odsetek opinii, że działalność rolnicza w Polsce jest opłacalna. Raport wskazuje, że poprawa opłacalności rolnictwa jest kluczowa dla zapewnienia jego stabilności i rozwoju.
Rola Obszarów Wiejskich i Zadowolenie z Miejsca Zamieszkania
Mieszkańcy wsi niezmiennie od lat wskazują produkcję rolną (69,6% wskazań) jako najważniejszą rolę obszarów wiejskich w Polsce, a następnie ochronę środowiska (56,7% wskazań) i ochronę dziedzictwa kulturowego (38,7% wskazań). Niestety, w porównaniu z rokiem poprzednim spadło o prawie 5% poparcie dla funkcji produkcyjnych wsi, co jest niepokojące w kontekście potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego. Raport podkreśla konieczność wzmocnienia roli rolnictwa w obszarach wiejskich.
Prawie wszyscy mieszkańcy obszarów wiejskich są zadowoleni z tego, że mieszkają na wsi (94,3%). Deklarują tak zarówno rolnicy, jak i osoby niezwiązane z rolnictwem. To świadczy o wysokiej jakości życia na wsi oraz silnym przywiązaniu do tradycji i kultury wiejskiej. Raport wskazuje, że utrzymanie wysokiego poziomu zadowolenia z życia na wsi jest kluczowe dla zapobiegania wyludnianiu się tych obszarów.
Zachętą dla osób młodych do pozostania lub zamieszkania na obszarach wiejskich byłyby przede wszystkim miejsca pracy na terenie gminy (46,3% wskazań), niższe niż w mieście koszty uzyskania domu/mieszkania (45,4% wskazań) oraz wsparcie dla rodzin z dziećmi (31% wskazań). Raport podkreśla, że stworzenie atrakcyjnych warunków życia na wsi jest kluczowe dla zatrzymania młodych ludzi na tych obszarach.
